خانه | خبر | مردی که می‌نویسد، مروری بر ۵ دهه فعالیت هنری اسماعیل خلج

نمایشگاه سایه

مردی که می‌نویسد، مروری بر ۵ دهه فعالیت هنری اسماعیل خلج

مردی که می‌نویسد، مروری بر 5 دهه فعالیت هنری اسماعیل خلج
نمایشگاه سایه
مجله هنرهای تجسمی آوام: به قلم حافظ روحانی

esmael khalaj

اسماعیل خلج، متولد 1315، نمایش‌نامه‌نویس، کارگردان تئاتر و تلویزیون، هنرپیشه‌ی تئاتر، سینما و تلویزیون و از اعضای کارگاه نمایش و کارمند بازنشسته‌ی صدا و سیما (اداره‌ی رادیو و تلویزیون ملی ایران). از چهره‌های کلیدی تئاتر ایران در دهه‌ی 1350 به حساب می‌آید که کوشید تا خرده‌فرهنگ قهوه‌خانه را در آثار نمایشی‌اش تصویر و زبان‌شان را بازسازی کند و از همین‌رو می‌توان گفت که تأثیر فراوانی بر نسلی از نویسندگان گذاشت که به تأسی از او کوشیدند تا عادات، زبان و آداب و رسوم این خرده‌فرهنگ را در آثارشان بازنمایی و بازسازی کنند.

بعد از فیلم مستندی درباره‌ی او که سال گذشته در گروه هنر و تجربه به نمایش درآمد، حالا نمایشگاه «سایه» فرصتی است دوباره برای مرور آثار این نمایش‌نامه‌نویس و چهره‌ی مؤثر تئاتر و البته یک اتفاق که به ما امکان می‌دهد تا شاهد وجهی دیگر از آثار خلاقه‌ی او باشیم که پیش‌تر ندیده بودیم؛ آثار نقاشی.

بزرگ‌ترین تالار نمایش نگارخانه‌ی ممّیز در خانه‌ی هنرمندان ایران به نمایش آثار نقاشی اسماعیل خلج اختصاص یافته بود. دو تالار کوچک‌تر، محل نمایش و مرور آثار نمایشی خلج است، از پوستر نمایش‌ها گرفته تا تکه فیلم‌هایی از اجراها و فیلم‌هایی که او در طول این سال‌ها بازی و اجرا کرده است. مجموعه‌ای البته نه چندان کامل که با داشته‌های اندک (در قیاس با نمایشگاهی به این نام) برگزار شده بود. می‌شد لااقل این انتظار را داشت که نمونه‌هایی از دست‌نوشته‌ها، یا اوراق شخصی هنرمند که ممکن بود برای علاقه‌مندان جالب باشد در این بخش به نمایش درآید که چنین نشده بود و از این‌رو به تردید بتوان این بخش را واجد نکته‌ای جذاب ارزیابی کرد.

ورودی نگارخانه با چند نوشته آغاز می‌شود، یکی که عیناً چند سطر نخست مقاله‌ی ویکی‌پدیای فارسی این هنرمند است و باقی مروری بر کارنامه‌ی کاری خلج که به خطی ریز و بر روی چند مقوای بزرگ و بدون سلیقه به روی دیوار نصب شده که انگار بیش‌تر جهت رفع تکلیف بوده تا کمک به بازدیدکنندگان و احتمالاً ارائه‌ی اطلاعات.

اما مهم‌ترین بخش نمایشگاه همان تالار بزرگ‌تر است که آثار نقاشی خلج به نمایش درآمده با نوشته‌ای از مجید گیاه‌چی که در چند سطر مختصر پیشینه‌ی کاری خلج نقاش را وصف می‌کند. با توجه به شکل ارائه‌ی آثار در سه اتاق نگارخانه به نظر می‌رسد که هدف برگزارکنندگان بیش‌تر تأکید بر نقاشی‌ها بوده است و نه بر آثار نمایشی که با بی‌ظرافتی در دو اتاق کوچک‌تر به نمایش درآمده‌اند.

نمونه‌های اولیه‌ی آثار خلج در نمایشگاه بیش‌تر به مشق‌هایی شبیه است که هر نقاشی احتمالاً در ابتدای راه اجرا می‌کند؛ نمونه‌هایی از منظره‌سازی و طبیعت بی‌جان. عمده‌ی آثار خلج در نمایشگاه اما با حس و حالی کم‌و‌بیش مشابه نقاشی شده‌اند؛ یادآور یک نگاه خوش‌بینانه و همراه با شفقت از پیکره‌ای نه چندان واضح که بر روی پس‌زمینه‌ای تصویر شده که یک باغ، باغچه یا مکانی سرسبز را تداعی می‌کند با تنالیته‌ی رنگ سبز که همان نگاه خوش‌بینانه و همراه با شفقت را در نگاه بیننده مؤکد می‌کند. این مجموعه آثار هنرمندی را نشان می‌دهد که تا حد زیادی با مهارت کار می‌کند و لااقل در یک نمونه از آثار طبیعت بی‌جان، به سراغ یک تجربه‌ی فنی دشوار در عمق‌نمایی رفته است. در آثار بزرگ‌تر اما خلج، برخلاف آثار اولیه به یک زبان مشخص بصری رسیده و به نظر می‌رسد که با اطمینان بیش‌تری به سراغ بوم‌های بزرگ‌تر رفته است؛ اطمینانی بیش‌تر نسبت به آن‌چه می‌خواهد تصویر و بیان کند و در قیاس با آثار قدیمی‌تر که رد خام‌دستی یک نقاش تازه‌کار بر آن‌ها مشهود است. با این‌حال هنرمند در انتخاب رنگ‌ها تا حد زیادی امساک می‌کند و ترجیح داده تا از دایره‌ی رنگی محدودی استفاده کند. همین تکرار رنگ‌ها در عمده‌ی آثار باعث می‌شود تا نقاشی‌ها دچار تکرار شوند. و به نظر برسد که آثار تا حد زیادی به یکدیگر شبیه هستند و از این‌رو بیش از آن‌که یادآور یک مجموعه باشند، به تجربیاتی مشابه از یک دستاورد شبیه‌اند، جایی که انگار هنرمند دست خود در خلاقیت بیش‌تر و تجربیات جسورانه‌تر را بسته.

نمایشگاه «مروری بر 5 دهه فعالیت هنری اسماعیل خلج» فرصتی است برای تماشای یک وجه تازه از یک نمایش‌نامه‌نویس، کارگران و هنرپیشه‌ی تئاتر و بیش‌تر فرصتی است برای پژوهش‌گران حوزه‌ی نمایش تا با دیدن این وجه دیگر، بر اطلاعات خود بیافزایند تا شاید کمکی باشد برای شناخت بهتر اسماعیل خلج. برگزاری این نمایشگاه‌ها بسیار لازم است، با این‌حال به مانند هر کار پژوهشی دیگری دقت می‌خواهد و توجه به اهمیت وجه مطالعاتی و البته ظرافت در چیدن نمایشگاه و ارائه‌ی آثار و اسناد؛ در نمایشگاه فوق شاهد هیچ‌کدام از این دو امر لازم نیستیم.

نقد نمایشگاه‌های قبل به قلم حافظ روحانی را اینجا بخوانید:

golestan gallery

«صد اثر، صد هنرمند»، وقتی هنر معاصر ایران، کوچک بود

«صد اثر، صد هنرمند»، وقتی هنر معاصر ایران، کوچک بود نمایشگاه «صد اثر، صد هنرمند» سال ۱۳۹۸ مجله هنرهای تجسمی آوام: به قلم حافظ روحانی ۲۷ سال پیش بود که برای نخستین بار، نمایشگاه «صد اثر، صد هنرمند» به همت لیلی گلستان برگزار شد. این عدد (۲۷ سال) اما نه فقط یادآور قدمت این نمایشگاه …

۰ comments
lale memar ardestani etemad gallery 2

لاله معمار اردستانی | کمینه‌ی اندوه

کمینه‌ی اندوه نقدی بر نمایشگاه «روییده »لاله معمار اردستانی گالری  اعتماد ۲ آوام مگ به قلم حافظ روحانی ردیف گیاهانِ تازه‌روییده با برگ‌های تازه و تُردِ سبز این قابلیت را دارند که حتی پیش از مواجهه با بوم‌های بزرگ‌تر یا آثار کوچک‌ترِ طراحی نظر بیننده را جلب کنند. این مواجهه باعث می‌شود که تماشاگرِ نمایشگاه …

۰ comments
farah soltani shirin gallery 1

یادداشتی بر نمایشگاه فرح سلطانی در گالری شیرین

دل‌بستگی به اشیاء یا آزادی در نقش‌زدن یادداشتی بر نمایشگاه فرح سلطانی در گالری شیرین آوام مگ: به قلم حافظ روحانی از مجموع همه‌ی اشیایی که فرح سلطانی در طول دو نمایشگاه انفرادی پیشین‌اش (آریانا، دی‌ماه ۱۳۹۴ و ثالث، تیرماه ۱۳۹۶) تصویر کرده بود، مترهای خیاطی به سومین نمایشگاه‌ انفرادی‌اش در شیرین رسید، متری که …

۰ comments
behdad lahooti 2

«دستگاه» بهداد لاهوتی | هراس خشونت یا نمایش چشمگیر هنر معاصر

«دستگاه» بهداد لاهوتی  عدم امکان نمایش منطقیِ هراس جنگ توسط هنرمند معاصر درباره‌ی نمایشگاه بهداد لاهوتی در گالری هدایت آوام مگ به قلم حافظ روحانی نمایشگاه جدید آثار بهداد لاهوتی، از اعضای فعال انجمن هنرمندان مجسمه‌ساز ایران، بیش‌تر به چیدمان نزدیک می‌شود تا مجسمه به تعریف سنتی‌اش؛ آن‌چنان که آخرین دوسالانه‌ی ملی مجسمه‌سازی ایران کوشیده …

۰ comments
mohsen elahian 7

محسن الهیان در گالری علیها | زیر سیطره‌ی بزرگان

نقدی بر نمایشگاه محسن الهیان در گالری علیها زیر سیطره‌ی بزرگان آوام مگ: به قلم حافظ روحانی نتیجه‌ی یک گشت‌و‌گذار کوتاه در موتور جستجوگر گوگل، نشان می‌دهد که محسن الهیان عمدتاً آثارش را با اصطلاحاتی نظیر کالیگرافی نو (نمایشگاه دی ماه ۹۵ در احسان) یا نقاشی‌خط (نمایشگاه آبان ۹۵ در علیها) معرفی می‌کند، یعنی از …

۰ comments
banafshe hemati iranshahr gallery 4

شکل، شکل است | نقدی بر نمایشگاه بنفشه همتی در ایرانشهر

نقدی بر نمایشگاه بنفشه همتی در گالری ایرانشهر با عنوان «رد غیاب» شکل، شکل است آوام مگ: به قلم حافظ روحانی توجه به ساختارهای هندسی، در جهت بازنگری کیفیت نقوش بصری و تزئینی هنر ایران به‌خصوص در دوران اسلامی از یک‌سو و از سوی دیگر جستجوی نقش‌مایه‌های تزئینیِ منطبق با سلیقه‌ی روز که محبوب خریداران و …

۰ comments
darebaghi etemad

جهان دیریاب آرمانی در آثار مصطفی دره‌باغی

نقدی بر نمایشگاه مصطفی دره‌باغی در اعتماد جهان دیریاب آرمانی آوام مگ: به قلم حافظ روحانی این نخستین بار نیست که مصطفی دره‌باغی با حرکات متناوب قلم‌مو یا تکرار موتیف‌های بصری کار می‌کند؛ در آثار پیشین این نقاش ۵۳ ساله هم تکرار متوالی موتیف‌های بصری سازنده‌ی بخشی از اثر هنری یا کل آن بود. حالا …

۰ comments

Emad 2

فرم‌ معنادار در «تهی فعال» محمدحسین عماد

نقدی بر نمایشگاه محمدحسین عماد در گالری اثر تهی فعال آوام مگ: به قلم حافظ روحانی در نخستین دهه از سده‌ی پرآشوب بیست بود که کلایو بل و راجر فرای در جستجوی تعریفی تازه از هنر بودند که بتواند آثار سزان و دیگرانی را توضیح دهد که راه و روش او را پی گرفته بودند؛ …

۰ comments

Reza Lavassani Curtain pinhole drawing 8

حقیقت طراحی در آثار رضا لواسانی، گالری اثر

نمایشگاه رضا لواسانی با عنوان «پرده» در اثر حقیقت طراحی به قلم حافظ روحانی در هنر معاصر ایران، رضا لواسانی چهره‌ای یگانه به‌حساب می‌آید؛ پیش از هر چیز به واسطه‌ی تکنیک منحصر به فرد و ویژه‌اش در طراحی و اجرای مجسمه‌های غول‌پیکر با پاپیه‌ماشه که معمولاً ابعاد، جزئیات و ریزه‌کاری‌های‌شان بیننده را محصور می‌کند. اما …

۰ comments

arash fateh gallery vista 17

پیکره‌های جنبشی آرش فاتح | مرور گذشته و راه‌های جدید

پیکره‌های جنبشی آرش فاتح در گالری ویستا مرور گذشته و راه‌های جدید سایت تندیس به قلم حافظ روحانی تجربیات، آرش فاتح، طیف وسیعی از سؤالات و مسائل گوناگون مجسمه‌سازی را شامل می‌شود؛ از رابطه‌ی حجم با فضا گرفته، تا نسبت بین مواد کار مختلف از چوب گرفته تا فلز، از نوع مواجهه‌ی هنرمند با حجم …

۰ comments

amir khoshnoudi sohrab gallery 1

مجسمه‌های امیر خشنودی، این دل مجنون در گالری سهراب

نمایشگاه آثار امیر خوشنودی، با عنوان «این دل مجنون» در سهراب احساس سخنان تکراری بر زبان می‌آورد سایت تندیس به قلم حافظ روحانی آثار امیر خوشنودی، در مضمون فاقد پیچیدگی است؛ لااقل در هنر معاصر که صراحت در بیان مضمون به کرات دیده شده و حتی مورد تأیید است، این ویژگی یک امتیاز محسوب می‌شود. …

۰ comments

neda rahi white line gallery 1

تضادها و تعارض‌ها در نقاشی‌های ندا راهی با عنوان حق به شهر

نمایشگاه آثار ندا راهی، تحت عنوان «حق به شهر» در گالری خط سفید تضادها و تعارض‌ها سایت تندیس به قلم حافظ روحانی هر چند در نوشته‌ی نمایشگاه آثار ندا راهی در خط سفید تحت عنوان «حق به شهر»، به قلم هادی مؤمنی بیش‌تر بر وجه انتزاعی آثار او و تقابل‌شان با تنها عنصر بصری عینی …

۰ comments

نوشته‌های پیشنهادی

نمایشگاه مهدی شیراحمدی گالری ایرانشهر

نقش، هنر تزئینی، روح ایرانی | یادداشتی بر مجسمه‌های مهدی شیراحمدی

نقش، هنر تزئینی، روح ایرانی | یادداشتی بر مجسمه‌های مهدی شیراحمدی گالری ایران‌شهر مجله هنرهای تجسمی آوام: به ...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

مزایای عضویت در خبرنامه آوام‌مگ را میدانید؟
دریافت بهترین مطالب وب سایت آوام مگ
ما هم از اسپم متنفریم و مطمئن باشد مشخصات شما امن خواهد بود.