دوشنبه , ۲۹ مهر ۱۳۹۸
خانه | نقد و بررسی | نقد | انتخاب نقاش | به یاد مسعود عرب‌شاهی

هنرمندی که راه خود را رفت

انتخاب نقاش | به یاد مسعود عرب‌شاهی

به یاد مسعود عرب‌شاهی
انتخاب نقاش
مجله هنرهای تجسمی آوام : حافظ روحانی

masoud arabshahi
طراح پوستر: ابراهیم حقیقی

برای همه‌ی آن‌هایی که آفرینش هنری را به انزوا نسبت می‌دهند و با بنا به برداشتی رمانتیک از هنرمند، او را انسانی تعریف می‌کنند که فارغ از هیاهوی جهان در کنج تنهایی خویش و به پیروی از شر و شور روحش دست به خلق هنری می‌زند، مسعود عرب‌شاهی یک موهبت الهی بود.
تمامی زندگی 84 ساله‌ی او – که با موفقیت‌های فراوان هم همراه بود – در تقابل او با زندگی پرشر و شور اجتماعی از یک‌سو و تنهایی از طرف دیگر گذشت. مسعود عرب‌شاهی در دهه‌ی 1340 کار هنری‌اش را آغاز کرد که خیلی زود به یکی از مهم‌ترین جنبش‌های هنری مدرنیستی ایران، موسوم به مکتب سقاخانه منسوب شد؛ با این‌حال خودش در چندین نوبت انتساب به این جریان را انکار کرد و خودش را از جمع آن‌ها کنار کشید. دلایل‌اش البته قابل پذیرش بود؛ او نه به شیوه‌ی قندریز به سراغ نشانه‌های هنر شیعی رفته بود و نه به مانند اویسی، زنده‌رودی، تناولی از نشانه‌های بصری هنر ایرانی استفاده می‌کرد. یا شاید بیش از همه‌ی این‌ها برای گریز از اتهاماتی که به اعضای این جنبش زده می‌شد؛ دل‌بستگی آن‌ها به تولید نوعی هنر تزئینی و توجه آن‌ها به جنبه‌هایی از هنر که به اگزوتیک بودن متهم می‌شد. با این‌حال هم نوشته‌ی زنده‌یاد کریم امامی بیش از انزوای او بر دیگران تأثیر داشت و هم نمایشگاه‌هایی که با عنوان این جنبش برگزار شد؛ چه نخستین نمایشگاه موزه‌ی هنرهای معاصر در سال 1356 و چه نمایشگاهی که در سال 1393 در همین موزه برگزار شد و در هر دو آثار عرب‌شاهی در کنار سایر هنرمندان منتسب به این جربان به نمایش درآمد. با وجود همه‌ی این‌ها، انگار عرب‌شاهی خود را از آن‌ها برکنار می‌دید و اصرار داشت که راه خود را برود.
با این‌حال حکایت ارتباط عرب‌شاهی با جنبش سقاخانه باز هم در زندگی او تکرار شد؛ هم در دهه‌ی 1340 و هم در دهه‌ی 1350. در دهه‌ی 1340، عرب‌شاهی جزء نخستین کسانی بود که تالار قندریز (که در زمان تأسیس ایران خوانده می‌شد) را بر پا کرد و تا یک سال هم کم‌و‌بیش با تالار همکاری کرد. ولی برخلاف سه عضو دیگر، جودت، پاکباز، قندریز، او نیز از تالار جدا شد و پی کار خودش را گرفت؛ روشی که انگار در تمام طول دوران فعالیت حرفه‌ای انتخاب کرده بود. راه‌اش اما انگار با آن‌ها یکی بود، با این تفاوت که او بیش از دیگر اعضای تالار طعم موفقیت اقتصادی را چشید.
تنها دهه‌ی 1350 بود که مسعود عرب‌شاهی در جمع گروه آزاد نقاشان و مجسمه‌سازان حضور یافت و تا پیش از فروپاشی این گروه در سال 1356 در کنارشان ماند. هر چند که این‌بار اختلافات درون گروه ادامه‌ی فعالیت آن را ناممکن کرد و گروه از هم پاشید تا آخرین تجربه‌ی زندگی اجتماعی نقاش هم ناکام بماند که ماند.
مسعود عرب‌شاهی نمونه‌ی عینی تقابل هنرمند نقاشِ منزوی با زندگی اجتماعی بود که امروزه لااقل جزئی از حیات هنری محسوب می‌شود. با این‌حال عرب‌شاهی در تمام طول دوران حرفه‌ای‌اش در تقابل میان این دو زیست؛ در تقابل میان زیست فردی که انگار شاکله‌ی تولید هنری را برای او بود و زندگی اجتماعی در کنار دیگران که هیچ‌گاه برای او خوش‌یمن نبود. جستجوی استقلال فردی انگار منش و روش مسعود عرب‌شاهی در تمامی طول 5 دهه از حیات هنری‌اش بود. بی‌آن‌که بکوشیم صفت استقلال فردی را یک امتیاز بشماریم، مسعود عرب‌شاهی کوشیده بود تا به یک روش فردی برای نقاشی دست یابد و شاید از همین‌رو بود که همواره از فعالیت‌های جمعی احتراز می‌کرد. این تلاش را می‌توان از ارجاع او به موتیف‌های باستانی هم جستجو کرد؛ در حالی که کم‌و‌بیش همه‌ی هنرمندان هم‌دوره‌اش در پی بازیابی جوهره‌ی آن چیزی بودند که سنت خوانده می‌شد و آن را در بازسازی موتیف‌های بصری هنر ایرانی جستجو می‌کردند، عرب‌شاهی در پی کشف نشانه‌های بصری باستانی بود و کشف رمز و راز نقوشی که از مفرغ‌های لرستان تا کتیبه‌های سومری را شامل می‌شد. پس حتی در ارجاع به گذشته‌ی تاریخی هم، آن‌چه عرب‌شاهی در پی‌اش بود، با آن‌چه دیگران می‌کردند، تفاوت داشت و همین نکته بود که درک آثارش را مشکل و راه‌اش را از دیگران جدا می‌کرد.
مسعود عرب‌شاهی کم‌و‌بیش در تمام طول دوران حرفه‌ای‌اش، تک‌رو باقی ماند و در سکوت و احتراز از حیات جمعی (به‌خصوص در سال‌های پس از انقلاب) به کار هنری‌اش ادامه داد. شاید از همین‌رو بود که به سمت نقاشی انتزاعی سوق پیدا کرد که حتی در دهه‌های 1340 و 50 هم کم‌طرفدارتر از هنر فیگوراتیو بود و با وجودی که در طرح پرسش بنیادین زمانه‌اش (حفظ هویت بومی در تقابل با هنری که از غرب می‌آمد) با دیگران هم‌کلام بود، نه به سراغ نقش‌مایه‌های ایرانی که به سراغ نقوش باستانی رفت. شاید از همین‌رو باشد که راه‌اش کم‌و‌بیش بی‌پیرو ماند و مسیرش هنوز هم سخت یگانه می‌نمایاند. مسعود عرب‌شاهی که روز 25 شهریور ماه سال جاری در 84 سالگی درگذشت، در تمام طول این سال‌ها البته مستقل ماند. می‌توان این صفت را مثبت ارزیابی کرد و یا آن را به مثابه یک حقیقت درباره‌ی او درک کرد. با این‌حال عرب‌شاهی همواره در میان ما بود و همواره در کنجی دنیای شخصی و ذهنی‌اش را پروراند و همین راه او را سخت از هم‌گنان و هم‌نسل‌شان مستقل می‌کرد ولی این راهی بود که نقاش در تمام طول آن 5 دهه برای خود گزیده بود.

نقد نمایشگاه‌های قبل به قلم حافظ روحانی را اینجا بخوانید:

fariba brofar

یادداشتی بر نمایشگاه تاپستری فریبا بروفر در گالری ثالث

یادداشتی بر نمایشگاه تاپستری فریبا بروفر در گالری ثالث گرفتار در دام مجله هنرهای تجسمی آوام: به قلم حافظ روحانی مجموعه‌ی «گسست»، آثار تاپستری یا بافته‌های فریبا بروفر در ثالث، شامل چند گروه از آثار این هنرمند می‌شود. هر چند که می‌توان خط و ربطی کم‌و‌بیش مشخص را مابین آثار این نمایشگاه یافت، اما به …

۰ comments
esmael khalaj

مردی که می‌نویسد، مروری بر ۵ دهه فعالیت هنری اسماعیل خلج

مردی که می‌نویسد، مروری بر ۵ دهه فعالیت هنری اسماعیل خلج نمایشگاه سایه مجله هنرهای تجسمی آوام: به قلم حافظ روحانی اسماعیل خلج، متولد ۱۳۱۵، نمایش‌نامه‌نویس، کارگردان تئاتر و تلویزیون، هنرپیشه‌ی تئاتر، سینما و تلویزیون و از اعضای کارگاه نمایش و کارمند بازنشسته‌ی صدا و سیما (اداره‌ی رادیو و تلویزیون ملی ایران). از چهره‌های کلیدی تئاتر …

۰ comments
golestan gallery

«صد اثر، صد هنرمند»، وقتی هنر معاصر ایران، کوچک بود

«صد اثر، صد هنرمند»، وقتی هنر معاصر ایران، کوچک بود نمایشگاه «صد اثر، صد هنرمند» سال ۱۳۹۸ مجله هنرهای تجسمی آوام: به قلم حافظ روحانی ۲۷ سال پیش بود که برای نخستین بار، نمایشگاه «صد اثر، صد هنرمند» به همت لیلی گلستان برگزار شد. این عدد (۲۷ سال) اما نه فقط یادآور قدمت این نمایشگاه …

۰ comments
lale memar ardestani etemad gallery 2

لاله معمار اردستانی | کمینه‌ی اندوه

کمینه‌ی اندوه نقدی بر نمایشگاه «روییده »لاله معمار اردستانی گالری  اعتماد ۲ آوام مگ به قلم حافظ روحانی ردیف گیاهانِ تازه‌روییده با برگ‌های تازه و تُردِ سبز این قابلیت را دارند که حتی پیش از مواجهه با بوم‌های بزرگ‌تر یا آثار کوچک‌ترِ طراحی نظر بیننده را جلب کنند. این مواجهه باعث می‌شود که تماشاگرِ نمایشگاه …

۰ comments
farah soltani shirin gallery 1

یادداشتی بر نمایشگاه فرح سلطانی در گالری شیرین

دل‌بستگی به اشیاء یا آزادی در نقش‌زدن یادداشتی بر نمایشگاه فرح سلطانی در گالری شیرین آوام مگ: به قلم حافظ روحانی از مجموع همه‌ی اشیایی که فرح سلطانی در طول دو نمایشگاه انفرادی پیشین‌اش (آریانا، دی‌ماه ۱۳۹۴ و ثالث، تیرماه ۱۳۹۶) تصویر کرده بود، مترهای خیاطی به سومین نمایشگاه‌ انفرادی‌اش در شیرین رسید، متری که …

۰ comments

1Hafez Rouhani

پرونده نقد نمایشگاه‌های سال ۹۷ به قلم حافظ روحانی

پرونده نقد نمایشگاه‌های سال ۹۷ به قلم حافظ روحانی در این پرونده مروری داریم بر نقد نمایشگاه‌هایی که حافظ روحانی در سال ۹۷ نگاشته است که مشتمل بر ۱۰ نقد است که قریب به اتفاق آن در حیطه‌ی نقاشی و مجسمه نوشته شده است. حافظ روحانی از منتقدان برنامه‌ی هنرنامه، پر مخاطب‌ترین رویداد تخصصی هنرهای …

۰ comments

نوشته‌های پیشنهادی

نقد نمایشگاه مونا پاد گالری اعتماد

مجسمه به مثابه مجسمه | یادداشتی بر آثار مونا پاد

مجسمه به مثابه مجسمه | یادداشتی بر نمایشگاه مونا پاد در گالری اعتماد گالری اعتماد مجله هنرهای ...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

مزایای عضویت در خبرنامه آوام‌مگ را میدانید؟
دریافت بهترین مطالب وب سایت آوام مگ
ما هم از اسپم متنفریم و مطمئن باشد مشخصات شما امن خواهد بود.