نمایشگاه فتحی کسراییان با عنوان سفر به ناکجا اول آبان ۱۴۰۵ در گالری آتبین نمایشگاهی از هنرمندی مهاجر با دغدغه انسان، گذر از مرزهای یک اقلیم و استحاله امر زیستن در طبیعت حیات به روی دیوار رفت ؛ که با منطقی فراتر از پاسپورت و هویت و حتی زبان بر زندگی او حکومت میکند.
مسیر اثر هنری از زمانی آغاز میشود که ادراک هنرمند از جهان دچار انحراف از معیار میشود و چیزی را میبیند که نمیتوان آنها با چشم دید. هنگامیکه اثر هنری در معرض نگاه مخاطب قرار میگیرد باید به این سؤال پاسخ دهد که آنچه بازنموده، چه چیزی از دریچه نگاهش بر آن افزوده است؟ همچنین موضوع رابطه اثر هنری با مخاطب هم به میان میآید که حاصل جنبیدن سرسلسله تجربیات پیشین اوست؛ که این سه در کنار هم مثلثی میسازند که به صورتی مادی درآمده و بهعنوان نمود «هنر» متجلی میگردد.

یگانگی و عمق نگاه هنرمند بر جهان بیرونی، چگونگی بازنمود آن در اثری که به تماشا گذاشته و رابطه آن با زمان و مکان و نحوه ارائه به صورتی که بتواند در مخاطب، آن لحظه «آن» و گزشی را که باید ایجاد کند.
مواجه من با آثار فتحی کسراییان با گزش تندی آغاز شد که حاصل همنشینی رنگهای درخشان و حفرههای عمیقی بود که پیش روی افقهای گسترده رخ داده بودند. صحنههایی مانند دریچههای جهانهای موازی که گویی از زوایای مختلفی بر یک منظره گشوده شدهاند و همانند یک سمفونی حماسی چشماندازی از بیم و امید را پیش روی مخاطب خود میگسترد.
سپس با مروری بر کارنامه هنرمندی که سالهای متمادی بیش از ۳ دهه را با نقاشی سپری کرده است. هنرمندی که از ایران به شمال اروپا رفته و بیشتر این دوران را در آنجا گذرانده. آنچه او بر دیوار به تماشا گذاشته شرح یک مسیر است، راهی که از دیدن با چشم شروع نمیشود بلکه از جمعبندی بوی آسمان ابری و اتمسفر نمناک و احساس سرمای استخوان سوز نیمکره شمالی میآید. لطافتی تیز و برنده که سطوح کمرنگ و پرنور که اغلب به یک نقطه نگاه میکنند از آن بیرون آمدهاند و در برخی آثار رنگهای سوزان و صحنههایی چون صحرای محشر که درهرحال از بالا و با چشماندازی رو به افقی نامعلوم ترسیمشدهاند.

مناظری که حاصل ترجمه حس ناامنی و تفسیرِ جهان سردرگم بیرون هنرمند، به تصاویری نقاشانه هستند. هنرمند به طرزی باورنکردنی کلمات را بیشتر به رنگ ترجمه کرده است؛ اما سطح نمایشی آثار با یکدیگر فاصله دارد و درحالیکه بهوضوح محیط ادراکی او تغییر کرده اما تمام خوانشهای (باز به عقیده من) غیر دیداری او در مرحله بازنمایی با یکدیگر برابر نیستند و یک پرش تند بین آثار روی بوم و کاغذ وجود دارد که یا مربوط به آثاری از مجموعههای متفاوت است و یا کار ماده بر مسیر بازنمایی حکومت کرده است.
بهعنوانمثال آثار روی کاغذ دارای حس تأسف و اندوهی ناگزیرند که شبیه مناظری از جهنم دانته و همچنین آرام، ساکن و فاقد صدا هستند. درحالیکه آثار روی بوم برگرفته از صوت و ادبیات که بهصورت مناظری از حماسهی رنگ، تجلی پیداکردهاند.

ناکجایی و بیزمانی البته مربوط به تمام آثار نمایشگاه است و آن برانگیختن حسی عمیق که در من بهعنوان یک مخاطب از برخورد با آثار رخ میدهد هم حاصل همین بیزمانی است؛ زیرا ارتباط حسی قوی با لامسه و بویایی از مسیر دیدن برقرار میکند و میتواند به تصویری بیش از منظره تبدیل شود اما مشکل اصلی اینجاست که درهمپیچیدگی تصویر مانع از ایجاد وضوح میشود و تغییر نقطه دید نقاش در تابلو بهطور کامل شکل نگرفته و سردرگم است.
شاهد این امر سنگینی و ایجاد نقطه پایان در یکسوم میانی تابلو است که آنچه مثل یک ضربدر از چهارگوش قاب شروع میشود در مرکز به هم میرسد. انگار چشم به هر طرف که برود باز به آن نقطه مرکزی بازمیگردد و این حماسه پرشور رنگ ناگهان آنجا خاموش میشود. انگار لبههای این جهانهای موازی که نقاش با حساسیت زیاد کنار هم میگذارد، آنجا ترک میخورد و میشکند.

برآیند این برانگیختگی دنیایی است حاصل آمده از رنج زیستن با منظری ساده، با تکنیکی عالی که واقعگرا نیستند و برآمده از ذهناند و ناگزیر هم ذهن را بازتاب میدهند. ترس عمیق، مهابت زندگی و امیدی حماسی و اسطورهای به امر خیر که همانطور که گفته شد در نقطهای میان قاب از هم میگسلند. انگار واقعیت در این نقطه مرکزی نشت میکند به آن جهان اسطورهای و منظرههای آرام که آن رنگ و بوی خوش و خواب مانند و مهآلود را خدشهدار میکند. گویی نقاش هرچقدر هم که تلاش کند نمیتواند از یاد ببرد که زندگی بهواقع ساده، توانفرسا و شاید تا حد زیادی هم مبتذل است.
در همین ارتباط بخوانید:

یادداشتهایی بر نقاشیهای پایان قرن

یادداشتهایی بر نقاشیهای پایان قرن جلد دوم
نقد نمایشگاه های دیگر به قلم مریم روشن فکر
نا تصویرهای مژگان خادمی راد | دیدن یا ندیدن مسئله این است!
نورها و آدمها | نگاهی به آثار مهرداد دفتری
کبوترها هستند که راست میگویند | نگاهی به آثار ساله شریفی
پرژام پارسی در گفتگویی خاموش اما در جریان
چرخهی عدن تا عدم و میان ماندگی امروز ما در آثار اله یار نجفی
این یک دوئت نیست | یادداشتی بر نمایش دونفره ژیلا مختاری و عبدالحمید پازُکی
مواجهه با امری غریب و تکاندهنده در گالری شیدایی
نقدی بر آثار شکوفه کریمی و هیاهویی پیوسته در جریان
مرز میان دیدن و ندیدن در آثار نسترن آزادی
آینده انسان است | نمایشی از هنرمندان زن در موزه کدا
پرونده نقد نمایشگاههای سال ۹۸ به قلم مریم روشنفکر
نقد نمایشگاه های دیگر را اینجا ببیند.







