نگاهِ حکمی مصطفی سروریان در جهانِ متکثر هنر

نگاهِ حکمی مصطفی سروریان در جهانِ متکثر هنر
نقدی بر نمایشگاه «مصطفی سروریان» در گالری «شروه»

مجله هنرهای تجسمی آوام: به قلم جاوید رمضانی


مصطفی سروریان گالری شروه

در ابتدای قرن بیستم، با رویکردهای نوینی در نقاشی مواجه می‌شویم که بر تحلیل شکل و نور و گریز از بازنمایی مقلدانه‌ی طبیعت و بر مبنای دریافت‌های انقلاب صنعتی و تمایل به تحلیل علمی از طبیعت استوار بود. تغییرات نور و یافتن اجزای اصلی یک نقش، منجر به انقلابی در نقاشی گردید که در نحوه‌ی ارائه‌ و زیبایی‌شناسی هنر تأثیر مشخصی بر جای گذاشت.

این هفته سری زدیم به گالری «شروه» که میزبان آثار «مصطفی سروریان»، مدرس و نقاش قدیمی و پرسابقه، بود. او تحت‌تأثیر نهضت نقطه‌چینی و پسادریافت‌گری قرار دارد.

در این کارنما، نقاش، بیست‌ودو اثر نقاشی بر روی بوم در ابعاد متوسط و کوچک، تحت عنوان «نقطه و نگاه» به نمایش گذارده است.

هنرمند، در بیانیه‌ی خود این‌گونه نگاشته است:

«ارتباط با مخاطبین، با عناصر نقطه و رنگ برقرار می‌گردد؛ شفافیت در بیان آثار، با هنر اندیشیدن و جست‌وجو همراه است؛ شفافیت به معنی پذیرابودن، یعنی بخشش؛ نقطه و رنگ زبان من است که در نگاه مخاطب ترجمه می‌شود؛ شاید کد شناسایی آثارم دشوار باشد، اما با دوباره‌دیدن تأثیر خود را در ذهن و احساس مخاطب می‌گذارد.»

ارتباط، ارسال پیام و ایجاد جست‌وجو در مخاطب، از مبادی اولیه‌ی مفهوم هنر بوده و در این رابطه، نقاش معتقد به ابهام و دشواری است و از مخاطب درخواست می‌کند تا بارها آثار را مرور کند.

کلیه‌ی آثار، با نقطه شکل گرفته و بیننده با سطحی رنگین مواجه است که با دوری و نزدیکی از اثر، تأثیرات بصری متفاوتی ایجاد می‌کند؛ این نوع برخورد با فضا به معنی فاصله‌ی بیشتر به تحرک نگاه مخاطب تکیه دارد که می‌تواند رویکرد جدیدی به فضاسازی تلقی شود.مصطفی سروریان گالری شروه

بیننده در ابتدا با همسانی تابلوها مواجه است؛ ولی با دعوت هنرمند در بیانیه دال بر غورنمودن و دوباره‌دیدن آثار کم‌کم تفاوت‌هایی پدیدار می‌گردد که می‌توان آن را تجلی زیبایی پنهان آثار دانست؛ نیروی رنگ‎ها و هماهنگی نقاط در هر تابلو عنصر حرکت را به‌طور نامحسوس و بسیار بطئی نمودار کرده است.

تفکیک آثار سروریان، حداقل در صورت‌ ظاهر از نهضت نقطه‎چینی که توسط «ژرژ سورا» و «پل سینیاک» در انتهای قرن نوزدهم ارائه شد را می‌توان پرهیز از بازنمایی اشکال طبیعی، با عنصر بصری نقطه دانست؛ آن‌ها مناظر شهری و طبیعت را با این فن نقاشی می‌کردند. بی‌شک این نهضت را می‌توان آغاز جریان تفحص در مبانی علمی دیدن و فیزیکِ نور به‌شمار آورد؛ این نقاشان، رنگ جدید را  با مخلوط‌ساختن دو رنگ‌ پایه نشان نمی‌دادند، بلکه با کنار هم ‌گذاشتن دو رنگ آبی و زرد، به‌صورت نقاطی درهم، رنگ سبز در نگاه بیینده شکل می‌یافت؛ و این کشفی بود ناشی از فهم نحوه‌ی دیداری انسان و ادراک بصری مغز؛ بی‌شک زیبایی‌شناسی نقطه‌گذاران به گفتمان علمی دوران آن‌ها تکیه داشت؛ اما سروریان چه در حساسیتی که به گفتمان دوران خود دارد چه در مبانی زیبایی‌شناسی، تفاوت ماهوی آثارش به‌سختی قابل تفکیک است. او با تکیه به عمل نقاشی، سعی در بیان جریان حکمی و حال و هوای عرفانی در شخصیت خود دارد؛ ولی سؤال این‌جاست که آیا مخاطبان هم به این حال و هوا راهی دارند؟ چه عناصری از فضای مثالی در این آثار ما را به جهان معنا رهنمون می‌سازد یا برای مخاطب عام چه تقاوتی دست‌کم در ظاهر آثار قابل تشخیص است؟

هنر حکمی با تکیه بر عنصر تمدن‌ساز زبان و ادبیات، به بازنمایی منظره یا تصویری از جهان خیال می‌پردازد و چیستی استفاده از شکل ظاهری هنر نقطه‌گذار سؤالی است که هنرمند باید پاسخ دهد؛ اگرچه در تمامی تابلوها شاهد جست‌وجو در مبانی بصری رنگ و تفاوت‌هایی مانند اشکال نقاط و ترکیب‌های متفاوت رنگ و حتی استفاده از هندسه و در تعدادی از آثار با دریافتی تجریدی از طبیعت هستیم.

کارماده‌ی ذهنی هنرمند در این نمایش، برخورداری از امکانات هنر غربی در ترکیب با مبادی هنر حکمی است. در جهانِ متکثر کنونی هنر، این جست‌وجوگری قابل تأمل و ستودنی است و در کنار سویه‌ی انتقادی از نگا‌ه‌های گذشته معنا می‌یابد.

سروریان با تجربه‌ی ده‌ها نمایش و سال‌ها کار بی‌وقفه در حوزه‌ی آموزش، کماکان سعی در انکشاف و ترکیب این مفاهیم دوگانه دارد؛ نگاه به ریشه‌های فکری و نظری، خود امری واجب می‌نماید؛ هنر مدرن در پی معنابخشی به بیننده‎ی متخصص و دور از محوریت نگاه اجتماعی هنر معاصر است و هنر حکمی در پی استواری امر خیر و اخلاق، دو سویه‌ی متفاوت را بازمی‌نماید؛ دغدغه‌های جهان فعلی و تمایزات زندگی در جهان اکنون، مفهوم اکنونیت را آثار سروریان مخدوش می‌نماید.

مصطفی سروریان گالری شروه

نقد نمایشگاه‌های دیگر به قلم جاوید رمضانی را اینجا بخوانید:

[su_posts id=”72578″ tax_operator=”0″ order=”desc” orderby=”none”][su_posts id=”47315″ tax_operator=”0″ order=”desc”][/su_posts]

[su_posts id=”72463″ tax_operator=”0″ order=”desc” orderby=”none”][su_posts id=”47315″ tax_operator=”0″ order=”desc”][/su_posts]

[su_posts id=”72365″ tax_operator=”0″ order=”desc” orderby=”none”][su_posts id=”47315″ tax_operator=”0″ order=”desc”][/su_posts]

[su_posts id=”72269″ tax_operator=”0″ order=”desc” orderby=”none”][su_posts id=”47315″ tax_operator=”0″ order=”desc”][/su_posts]

[su_posts id=”72095″ tax_operator=”0″ order=”desc” orderby=”none”][su_posts id=”47315″ tax_operator=”0″ order=”desc”][/su_posts]

[su_posts id=”72011″ tax_operator=”0″ order=”desc” orderby=”none”][su_posts id=”47315″ tax_operator=”0″ order=”desc”][/su_posts]

[su_posts id=”71459″ tax_operator=”0″ order=”desc” orderby=”none”][su_posts id=”47315″ tax_operator=”0″ order=”desc”][/su_posts]

[su_posts id=”71503″ tax_operator=”0″ order=”desc” orderby=”none”][su_posts id=”47315″ tax_operator=”0″ order=”desc”][/su_posts]

[su_posts id=”71202″ tax_operator=”0″ order=”desc” orderby=”none”][su_posts id=”47315″ tax_operator=”0″ order=”desc”][/su_posts]

[su_posts id=”70834″ tax_operator=”0″ order=”desc” orderby=”none”][su_posts id=”47315″ tax_operator=”0″ order=”desc”][/su_posts]

[su_posts id=”69680″ tax_operator=”0″ order=”desc” orderby=”none”][su_posts id=”47315″ tax_operator=”0″ order=”desc”][/su_posts]

[su_posts id=”69692″ tax_operator=”0″ order=”desc” orderby=”none”][su_posts id=”47315″ tax_operator=”0″ order=”desc”][/su_posts]

[su_posts id=”68507″ tax_operator=”0″ order=”desc” orderby=”none”][su_posts id=”47315″ tax_operator=”0″ order=”desc”][/su_posts]

[su_posts id=”68309″ tax_operator=”0″ order=”desc” orderby=”none”][su_posts id=”47315″ tax_operator=”0″ order=”desc”][/su_posts]

[su_posts id=”68123″ tax_operator=”0″ order=”desc” orderby=”none”][su_posts id=”47315″ tax_operator=”0″ order=”desc”][/su_posts]

[su_posts id=”68743″ tax_operator=”0″ order=”desc” orderby=”none”][su_posts id=”47315″ tax_operator=”0″ order=”desc”][/su_posts]

[su_posts id=”56634″ tax_operator=”0″ order=”desc” orderby=”none”][su_posts id=”47315″ tax_operator=”0″ order=”desc”][/su_posts]