شکل معنی می‌سازد؟ | نقدی بر نمایشگاه محمد رحیمی

شکل معنی می‌سازد؟ | نقدی بر نمایشگاه محمد رحیمی
گالری ماه
مجله هنرهای تجسمی آوام: به قلم حافظ روحانی


نقد نمایشگاه محمد رحیمی در گالری ماه

مجموعه‌ی جدید آثار محمد رحیمی در ماه، به سیاق چند مجموعه‌ی دیگرش که پیش‌تر در ماه و اعتماد به نمایش درآمده بودند، به آموزه‌های نقاشی امپرسیونیستی نزدیک است. در میان آثار این نقاش که پیش‌تر از تصویرسازی در آثارش استفاده می‌کرد و طنازی از ویژگی‌های مهم آثارش به حساب می‌آمد، آثار این مجموعه شبیه یک تأمل در یک سنت و جریان تاریخی در نقاشی، یعنی منظره‌سازی است. پس شاهد هنرمندی هستیم که حالا به خود فرصت داده تا انگار از سر نو آموزه‌های قدیمی منظره‌سازی را بیازماید.

نقد نمایشگاه محمد رحیمی در گالری ماه

اما فارغ از ارجاع محمد رحیمی به دو سنت در تاریخ نقاشی (منظره‌سازی و امپرسیونیسم)، مجموعه‌ی جدید او برخلاف قبل هنرمندی را نشان می‌دهد که از صحنه‌های پرتحرک و خطوط مورب دل کنده و به سراغ شکلی از آرامش رفته است. پس با این‌که او هنوز با دستی آزاد و برخوردی شجاعانه نسبت به اتفاقات در نقاشی کار می‌کند، اما تأکیدش بر صحنه‌های آرام و کم‌تحرک و تلاش‌ش برای تأکید بر خطوط افقی مجموعه‌ی کنونی را به نسبت آثار پیشین او آرام‌تر نشان می‌دهد. از طرف دیگر حذف پیکره از این آثار، مجموعه‌ی حاضر را از آثار پیشین‌ش تا حدی متفاوت می‌کند.

نقد نمایشگاه محمد رحیمی در گالری ماه

اما سوای این‌ها به نظر می‌رسد که محمد رحیمی در مجموعه‌های پیشین‌ش در تلاش بوده تا مضمون شوخ و شنگ، گاه طنازانه و گاه گروتسکش را در قالب شکل تعریف کند، مجموعه‌ی کنونی تا حد زیادی عدول از این مسیر است. لااقل در مجموعه‌ی کنونی از منظره‌ها (برخلاف مجموعه‌هایی چون دلقک‌ها مثلاً) مضمون کم‌و‌بیش محو می‌شود و نقاش می‌کوشد که صرفاً به عمل نقاشی بپردازد. هر چند شاید بتوان در چند تک‌اثر مضامینی را بازشناسی و یا پاره‌ای از عناصر بصری را تأویل و تحلیل کرد، اما در مجموع به نظر می‌رسد که مجموعه‌ی کنونی رحیمی بیش از هر چیز لذت بردن از عمل نقاشی کردن است. به این معنی که او انگار در این آثار نه در پی معنی‌سازی که در تلاش برای واکاوی یک سنت کهن نقاشی، منظره‌سازی، است. از این منظر به نظر می‌رسد که آثار این مجموعه را می‌توان دنباله‌ی مجموعه‌ی «گاوها» در نظر گرفت که با ارجاع به نقاشی‌های اولیه در غارهای لاسکو و آلتامیرا نقاشی شده بودند. این‌جا هم انگار او به همان سیاق دارد سنت‌ منظره‌سازی امپرسیونیستی را با رنگ‌های خالص، ضرب‌قلم‌های کنترل نشده و یا بازی با ماده‌ی رنگ دنبال می‌کند.

نقد نمایشگاه محمد رحیمی در گالری ماه

مجموعه‌ی کنونی محمد رحیمی را پیش از هر چیز می‌توان چشم‌گیر و زیبا دانست. هر چند که عمده‌ی آثار او پیش از این نیز واجد این کیفیت‌ها بودند. شاید پیش از هر چیز به این خاطر که رحیمی به کرات از رنگ‌های روشن و خالص در آثارش استفاده می‌کند؛ چنان‌چه در این آثار نیز او با به کارگیری رنگ‌های مکمل فضای بصری چشم‌گیری را در مقابل بیننده می‌نهد. اما از طرف دیگر رهایی رنگ‌گذاری باعث شده تا تعدادی از آثار ظاهری فی‌البداهه پیدا کنند و حتی به انتزاع تنه بزنند. از این حیث به نظر می‌رسد که مجموعه‌ی کنونی برای نقاش نشانه‌ای از رهایی و آزادی در اجرا بوده است؛ آزادی و رهایی که در آثار پیشین‌اش به این مقدار دیده نمی‌شده.

نقد نمایشگاه محمد رحیمی در گالری ماه

پس آیا نقاش روند معنی‌سازی را در آثارش متوقف کرده است؟ آیا مجموعه‌ی کنونی بر خلاف دو سه مجموعه‌ی پیشین، نه تلاشی برای توصیف یک وضعیت یا جهان اطراف که صرفاً بازگشت به عمل نقاشی کردن است؟ شاید بتوان این‌گونه تعبیر کرد که نقاشی از مناظر طبیعی لااقل در این دوره بیش‌تر به این پیروی از این نگاه متهم خواهد شد. با این‌حال به نظر می‌رسد که نقاش در این آثار لااقل تا حد زیادی خود را با ابزارش رها احساس کرده و صرفاً به خلق تصاویر زیبا پرداخته است. ولی از طرف دیگر این موقعیت برای او امکان مواجهه‌ی بی‌دریغ با شکل در نقاشی را ممکن ساخته. هر چند خود شکل می‌تواند سازنده‌ی معنی باشد، اما در مجموعه‌ی کنونی به نظر نمی‌رسد که نگاه رحیمی به شکل به خلق عناصر بصری منتهی شده باشد که خود سرمنشأ معنی‌سازی است؛ آن‌گونه که در نظریه‌ی کلایو بل و راجر فرای توصیف می‌شود. روندی که شاید به مرور زمان در آثارش مشاهده کنیم.

 

نقد نمایشگاه‌های قبل به قلم حافظ روحانی را اینجا بخوانید:

محمدرضا خلجی

راز سر به مهر شکل | نقدی بر نمایشگاه محمدرضا خلجی

راز سر به مهر شکل | نقدی بر نمایشگاه محمدرضا خلجی گالری ایران‌شهر مجله هنرهای تجسمی آوام: به قلم حافظ روحانی مجموعه‌ی قبلی آثار محمدرضا خلجی (که برایش موفقیت و شهرت به ارمغان آورد) به واسطه‌ی ترکیب فیگوراسیون و انتزاع مورد توجه قرار گرفت، همین ترکیب و تلفیق دو وجه متفاوتِ انتزاع و پیکرنگاری امکان تفسیر و تأویل‌های را از آن مجموعه فراهم می‌کرد. به واسطه‌ی استفاده‌ی خلجی از سلسله‌ای از عناصر بصری تمثیلی یا نمادین دایره‌ی این تأویل‌ها و […]

بدون دیدگاه

نمایشگاه حبیب فرج‌آبادی گالری اعتماد

از سپیده‌دمان تا غروب انتزاع | نقدی بر نمایشگاه حبیب فرج‌آبادی

از سپیده‌دمان تا غروب انتزاع | نقدی بر نمایشگاه حبیب فرج‌آبادی گالری اعتماد مجله هنرهای تجسمی آوام: به قلم حافظ روحانی حبیب فرج‌آبادی در نمایشگاه اخیرش در پی انتزاع است و نه انتزاع کردن تصویری برآمده از طبیعت یا واقعیت عینی بیرونی. این کم‌و‌بیش همان مفهومی است که کلارا فیمن، از نشریه‌ی وال‌استریت اینترنشنال بر آثار حبیب فرج‌آبادی نوشته و بر دیوار اعتماد ثبت شده است: «این آثار به معنای خود انتزاعی تنها از واقعیت‌ها یا تصاویری نیست که ما […]

بدون دیدگاه

نقد نمایشگاه تانیا عزیزی به قلم حافظ روحانی

گرفتار نگاه دیگری | یادداشتی بر نمایشگاه تانیا عزیزی

گرفتار نگاه دیگری | یادداشتی بر نمایشگاه تانیا عزیزی گالری این / جا مجله هنرهای تجسمی آوام: به قلم حافظ روحانی آخرین روز فروردین ماه سال جاری با مرگ یکی از موفق‌ترین چهره‌های هنر معاصر ایران هم‌زمان شد؛ آثار منیر شاهرودی فرمان‌فرماییان، از یک‌سو وام‌دار یک سنت در هنر ایران در دهه‌ی 1350 است، دوره‌ای که استفاده از مواد کار گوناگون در آثار هنری باب شد و جریان موسوم به نوسنت‌گرایی با تبعیت از همین جریان راه‌های جدیدی را برای […]

بدون دیدگاه

نمایشگاه مهدی شیراحمدی گالری ایرانشهر

نقش، هنر تزئینی، روح ایرانی | یادداشتی بر مجسمه‌های مهدی شیراحمدی

نقش، هنر تزئینی، روح ایرانی | یادداشتی بر مجسمه‌های مهدی شیراحمدی گالری ایران‌شهر مجله هنرهای تجسمی آوام: به قلم حافظ روحانی بر اساس نوشته‌ی امیر مازیار، استاد برجسته‌ی فلسفه‌ی هنر، آثار مهدی شیراحمدی را می‌توان ذیل جریانی در هنر ایران و خاورمیانه رده‌بندی کرد که به غلط یا درست نوسنت‌گرایی خوانده می‌شود؛ جایی که به قول او: «آثار مهدی شیراحمدی آشکارا رجعتی به گذشته دارند. الفبا و مواد و عناصر اولیه آن‌ها از دل صنایع قدیم ایران و به خصوص خاتم‌کاری می‌آیند. اما […]

بدون دیدگاه

نقد نمایشگاه علی مشهدی الاصل

راهِ طولانی در پیش‌روی علی مشهدی‌الاصل

راهِ طولانیِ در پیش‌رو | نمایشگاه علی مشهدی‌الاصل در گالری فرشته نقد نمایشگاه مجله هنرهای تجسمی آوام: به قلم حافظ روحانی نوشته‌ی کوتاه علی مشهدی‌الاصل برای نمایش‌گاه آثارش در فرشته، بیش از هر چیز طرح یک مسأله‌ی بنیادین در حوزه‌ی هنرهای بصری است؛ مرز مابین نقاشی و مجسمه کجاست؟ یا به شکل دقیق‌تر چگونه می‌توان یک اثر دو بعدیِ مبتنی بر سطوح را از یک اثر سه‌بعدی مبتنی بر حجم جدا کرد. به زبان دیگر، اگر بپذیریم که حتی نازک‌ترین لایه‌های رنگی […]

بدون دیدگاه

محسن حیدری گالری اعتماد نگارستان

گرافیک چشم‌نواز | محسن حیدری در اعتماد نگارستان

نمایشگاه محسن حیدری در اعتماد نگارستان گرافیک چشم‌نواز آوام مگ به قلم: حافظ روحانی محسن حیدری در نوشته‌ای کوتاه بر دیوار اعتماد نگارستان با اشاره به مارک روتکو ما را به یک سنت نقاشی ارجاع می‌دهد؛ نقاشان مکتب نیویورک که آثار انتزاعی‌شان در میانه‌ی سده‌ی گذشته‌ی میلادی از نقاط اوج نقاشی این قرن به حساب می‌آید. هر چند شاید روتکو، نقاش روسی‌الاصل این جریان نقاشی مثال مناسبی برای قیاس نباشد، ولی آن‌چه حیدری در مجموعه‌ی جدیدش کرده، با وجود اشاراتی […]

بدون دیدگاه

نقد نمایشگاه مونا پاد گالری اعتماد

مجسمه به مثابه مجسمه | یادداشتی بر آثار مونا پاد

مجسمه به مثابه مجسمه | یادداشتی بر نمایشگاه مونا پاد در گالری اعتماد گالری اعتماد مجله هنرهای تجسمی آوام: به قلم حافظ روحانی مروری بر آثار مونا پاد ۱۳۹۸ – ۱۳۸۵، نمایشگاه اخیر این هنرمندِ محبوب خریداران آثار هنری در اعتماد، پیش از هر چیز نشان‌دهنده‌ی تغییری در رفتار این مجسمه‌ساز در قیاس با دوره‌های پیشین کار او ست؛ لااقل تعدادی از آثار به نمایش درآمده در طبقه‌ی اول اعتماد را می‌توان نشان‌دهنده‌ی تغییر رویکرد پاد دانست؛ یعنی تمایل او برای میل کردن […]

بدون دیدگاه

نقد نمایشگاه رضا نصرتی در ساربان

کهن‌سالی یک نگاه | یادداشتی بر آثار رضا نصرتی

کهن‌سالی یک نگاه | یادداشتی بر مجموعه‌ی «تاغ» رضا نصرتی گالری ساربان مجله هنرهای تجسمی آوام: به قلم حافظ روحانی اگر صفت نقاشانه (تأکید بر ابزار و فعل نقاشی کردن) را یک کیفیت در نظر بگیریم، مجموعه‌ی جدید رضا نصرتی واجد این صفت هست و به‌تبع این پیش‌فرض دارای این کیفیت. رضا نصرتی با مجموعه‌ی «تاغ» در ساربان با محدود کردن موضوع به تنها یک درخت، موفق شده از یک‌سو جستجو‌های‌اش را به یک نتیجه‌ی مشخص برساند و از سوی دیگر […]

بدون دیدگاه

نمایشگاه آثار الهه کشاورز در گالری الهه

فکرهای بزرگ در ابعاد کوچک | یادداشتی بر آثار الهه کشاورز

فکرهای بزرگ در ابعاد کوچک یادداشتی بر آثار الهه کشاورز در گالری الهه مجله هنرهای تجسمی آوام: به قلم حافظ روحانی الهه کشاورز در نوشته‌ی کوتاهی که برای نمایشگاه‌اش در گالری الهه نوشته، به تجربه‌ی زیسته‌ در طول اعصار اشاره می‌کند و آثارش را به نوعی به این تجربیات و اعصار پیشین متصل می‌کند. در پایان این نوشته او به معنای نهفته در احجام اشاره می‌کند، به این امید که آثار او نیز چیزی بر این تجربه بیافزایند. علاوه بر […]

بدون دیدگاه

به یاد مسعود عربشاهی

انتخاب نقاش | به یاد مسعود عرب‌شاهی

به یاد مسعود عرب‌شاهی انتخاب نقاش مجله هنرهای تجسمی آوام : حافظ روحانی برای همه‌ی آن‌هایی که آفرینش هنری را به انزوا نسبت می‌دهند و با بنا به برداشتی رمانتیک از هنرمند، او را انسانی تعریف می‌کنند که فارغ از هیاهوی جهان در کنج تنهایی خویش و به پیروی از شر و شور روحش دست به خلق هنری می‌زند، مسعود عرب‌شاهی یک موهبت الهی بود. تمامی زندگی 84 ساله‌ی او – که با موفقیت‌های فراوان هم همراه بود – در […]

بدون دیدگاه

نمایشگاه فریبا بروفر در گالری ثالث

یادداشتی بر نمایشگاه تاپستری فریبا بروفر در گالری ثالث

یادداشتی بر نمایشگاه تاپستری فریبا بروفر در گالری ثالث گرفتار در دام مجله هنرهای تجسمی آوام: به قلم حافظ روحانی مجموعه‌ی «گسست»، آثار تاپستری یا بافته‌های فریبا بروفر در ثالث، شامل چند گروه از آثار این هنرمند می‌شود. هر چند که می‌توان خط و ربطی کم‌و‌بیش مشخص را مابین آثار این نمایشگاه یافت، اما به نظر می‌رسد که فریبا بروفر در پی تجربیات مختلفی با ابزار کارش بوده؛ تجربیاتی که هم شامل بافته‌هایی حجم‌مانند می‌شود و هم بافته‌هایی شبیه به […]

بدون دیدگاه

اسماعیل خلج

مردی که می‌نویسد، مروری بر 5 دهه فعالیت هنری اسماعیل خلج

مردی که می‌نویسد، مروری بر 5 دهه فعالیت هنری اسماعیل خلج نمایشگاه سایه مجله هنرهای تجسمی آوام: به قلم حافظ روحانی اسماعیل خلج، متولد 1315، نمایش‌نامه‌نویس، کارگردان تئاتر و تلویزیون، هنرپیشه‌ی تئاتر، سینما و تلویزیون و از اعضای کارگاه نمایش و کارمند بازنشسته‌ی صدا و سیما (اداره‌ی رادیو و تلویزیون ملی ایران). از چهره‌های کلیدی تئاتر ایران در دهه‌ی 1350 به حساب می‌آید که کوشید تا خرده‌فرهنگ قهوه‌خانه را در آثار نمایشی‌اش تصویر و زبان‌شان را بازسازی کند و از همین‌رو […]

بدون دیدگاه

نمایشگاه صد اثر صد هنرمند گالری گلستان

«صد اثر، صد هنرمند»، وقتی هنر معاصر ایران، کوچک بود

«صد اثر، صد هنرمند»، وقتی هنر معاصر ایران، کوچک بود نمایشگاه «صد اثر، صد هنرمند» سال 1398 مجله هنرهای تجسمی آوام: به قلم حافظ روحانی 27 سال پیش بود که برای نخستین بار، نمایشگاه «صد اثر، صد هنرمند» به همت لیلی گلستان برگزار شد. این عدد (27 سال) اما نه فقط یادآور قدمت این نمایشگاه سالانه که در عین‌حال یادآور تداوم فعالیت گالری گلستان، به عنوان یکی از قدیمی‌ترین نگارخانه‌های تهران (و ایران) است. اما از سوی دیگر مرور این […]

بدون دیدگاه

لاله معمار اردستانی گالری  اعتماد 2

لاله معمار اردستانی | کمینه‌ی اندوه

کمینه‌ی اندوه نقدی بر نمایشگاه «روییده »لاله معمار اردستانی گالری  اعتماد 2 آوام مگ به قلم حافظ روحانی ردیف گیاهانِ تازه‌روییده با برگ‌های تازه و تُردِ سبز این قابلیت را دارند که حتی پیش از مواجهه با بوم‌های بزرگ‌تر یا آثار کوچک‌ترِ طراحی نظر بیننده را جلب کنند. این مواجهه باعث می‌شود که تماشاگرِ نمایشگاه «روییده»، آثار لاله معمار اردستانی در اعتماد 2، حتی پیش از رودررویی با نخستین اثر روی دیوار، با یک حال‌و‌هوا روبه‌رو شود. به‌این‌ترتیب، آن‌چه بعد […]

بدون دیدگاه

نمایشگاه فرح سلطانی در گالری شیرین

یادداشتی بر نمایشگاه فرح سلطانی در گالری شیرین

دل‌بستگی به اشیاء یا آزادی در نقش‌زدن یادداشتی بر نمایشگاه فرح سلطانی در گالری شیرین آوام مگ: به قلم حافظ روحانی از مجموع همه‌ی اشیایی که فرح سلطانی در طول دو نمایشگاه انفرادی پیشین‌اش (آریانا، دی‌ماه 1394 و ثالث، تیرماه 1396) تصویر کرده بود، مترهای خیاطی به سومین نمایشگاه‌ انفرادی‌اش در شیرین رسید، متری که پیش‌تر و از مجموع همه‌ی اشیایی که او در ثالث نمایش داد به روی پوستر آن مجموعه هم راه یافت. بااین‌حال، آن‌چه سلطانی در مجموعه‌ی […]

بدون دیدگاه

حافظ روحانی

پرونده نقد نمایشگاه‌های سال 97 به قلم حافظ روحانی

پرونده نقد نمایشگاه‌های سال 97 به قلم حافظ روحانی در این پرونده مروری داریم بر نقد نمایشگاه‌هایی که حافظ روحانی در سال 97 نگاشته است که مشتمل بر 10 نقد است که قریب به اتفاق آن در حیطه‌ی نقاشی و مجسمه نوشته شده است. حافظ روحانی از منتقدان برنامه‌ی هنرنامه، پر مخاطب‌ترین رویداد تخصصی هنرهای تجسمی است که چهارمین سال خود را سپری می‌کند و هرهفته جمعه‌ها از شبکه ۴ سیما پخش می‌شود. لیست زیر به لحاظ زمانی از نقدهای […]

بدون دیدگاه